Cybersecurity kao preduslov investiranja – 1.deo

Poslednja epizoda druge sezone istražuje osnove i izazove cyber sigurnosti, razjašnjavajući razliku između informacione bezbednosti i cybersecurity-a, ulogu tehnologije, procesa i ljudskog faktora u zaštiti digitalnog okruženja, kao i sve češće pretnje kojima su pojedinci i kompanije izloženi.

Kroz razgovor sa Ivanom Dragašem, analiziramo tehnike socijalnog inženjeringa, kako prepoznati phishing napade, koje su najčešće mete sajber kriminalaca i kako se organizacije mogu zaštititi kroz edukaciju i simulacije napada. Takođe, govorimo o tome zašto ljudi nisu najslabija karika, već ključni faktor u sigurnosnom lancu, i kako kontinuirana edukacija može smanjiti rizik od napada i podići svest o važnosti digitalne bezbednosti.

Epizoda pod nazivom “Cybersecurity kao preduslov investiranja “ biće dostupna 17.marta na našoj Patreon stranici, a od 19.marta 2025. na YouTube kanalu i striming platformama, a šta vas očekuje u epizodi pogledajte u nastavku teksta.

  • Šta je cybersecurity i koja je razlika u odnosu na informacionu sigurnost?

Cybersecurity se odnosi na deo informacione sigurnosti koja se bavi domenom tehnologije. Pre te popularne kovanice, najčešće se koristio izraz IT security. Pored digitalnog sveta i tehnologije, informaciona sigurnost obuhvata i kontrole u procesima, i ljudski faktor. Pragmatičan primer, fizička kontrola pristupa prostoriji.

  • Šta je socijalni inženjering ?

Socijalni inženjering ili hakovanje ljudi, je tehnika kojom vrsimo uticaj na osobu da uradi nešto sto može, i ne mora biti u njenom najboljem interesu. Ovo je definicija koju ja vise volim, ali češća na koju će neko ko pretrazi internet naći je, da je u pitanju maliciozna aktivnost koja koristi manipulaciju.

  • Kako bi izgledala neka od tih tehnika na konkretnom primeru Phishing maila ?

Jedna od često korišćenih tehnika je takozvana oskudica. Mi smo potrošačko društvo i praktično smo pripremljeni da budemo podložni ovoj vrsti uticaja. Sto je nečega manje, to je vrednije. I onda kada dobijete email u kojem piše da imate ograničeno vreme da reagujete inače će vam nalog biti suspendovan, ili će vam fajl biti obrisan, nas prvi nagon je, moram brzo da reagujem, brzo da kliknem, brzo da pogledam prilog maila.

  • Da li su ljudi kako se cesto čuje najslabija karika u lancu informacione sigurnosti ?

Sa ovim se nikako ne slažem. Ne zato sto nije moguće da se ispostavi da je propust ljudski, ali nije fer proglasiti da su zaposleni ili korisnici problem. Jesu najslabija karika u slučaju ako nemaju adekvatnu obuku i program podizanja svesti. Ako ja nekog ne obučim kako da prepozna Phishing email, ne mogu da očekujem da će to znati. Kao sto ti ne možeš da očekuješ da ja znam razliku u investiranju u obveznice i SPF500 ako pre toga nisam naučio.

  • Kako u stvari izgleda dobar trening podizanja svesti ?

Takav trening u stvari ne postoji. Ne postoji način da sastavimo spisak tema, ja te obučim za sat, dva, tri, i to je to. Neophodno je da postoji program obuka koji će prvo biti adekvatan, primenljiv i zanimljiv. Program treba da ima obuke koje su ceste kratke i tiču se jedne teme, recimo lozinke. Ređe obuke koje duže traju i optimalno je da budu uživo i pokrivaju vise koncepte kako da prepoznamo rizik i kako da se ponašamo kada se nešto desi. Zatim ciljane obuke za određene sektore, recimo HR. Dodatne obuke za one kojima osnovne nisu dovoljne. Phishing simulacije. Ima mnogo komponenti koje treba da se slože. Ljudi su daleko kompleksniji i zahtevniji od računara a najčešće im se mnogo manje vremena posvećuje.

Poreske obaveze fizičkih lica

Epizoda br. 12 se bavi poreskim obavezama fizičkih lica, razmatrajući ključna pitanja o tome šta sve podleže oporezivanju, kako se porezi naplaćuju u Srbiji i regionu, i kakav je njihov uticaj na privredu i društvo. Kroz razgovor sa Sašom Mlađenovićem, sertifikovanim poreskim savetnikom, analiziramo osnovnu svrhu poreza, da li su poreski sistemi pravedni, koliki je procenat naplate u različitim zemljama i koje regulative oblikuju poresku politiku. Takođe, govorimo o najčešćim izazovima sa kojima se građani suočavaju, načinima na koje države koriste fiskalnu politiku za ekonomski razvoj i mogućnostima unapređenja poreskog sistema.

Epizoda pod nazivom “Poreske obaveze fizičkih lica “ biće dostupna 2.marta na našoj Patreon stranici, a od 5.marta 2025. na YouTube kanalu i striming platformama, a šta vas očekuje u epizodi pogledajte u nastavku teksta.

  • Kako bi ti definisao porez? Da li je to dobrovoljno izdvajanje sredstava?

Porez nije dobrovoljno izdvajanje sredstava, ali je svakako nužno kako bi država mogla da funkcioniše. Državni prihod. Nema snažne države i ekonomije bez plaćanja poreza i uređenog poreskog sistema.

  • Koja je svrha naplate poreza?

Svrha naplate poreza je mnogostruka. Osnovna svrha je da se prikupe sredstva potrebna za finansiranje javnih usluga, kao što su obrazovanje, zdravstvo, infrastruktura, bezbednost i socijalna zaštita. Takođe, porezi i fiskalna politika su snažan alat u rukama države kojima se može upravljati državnim finansijama, podstaći ekonomski razvoj zemlje, smanjiti nejednakost u razvoju itd..

  • Na šta sve fizička lica plaćaju porez?

Na dohodak ostvaren iz svih izvora, na kapitalnu dobit, na nasleđe i poklon, kao i na imovinu.

  • Koliki je procenat naplate proreza od fizičkih lica u Srbiji a kakva je u zemljama regiona?

Procenat naplate poreza od fizičkih lica u Srbiji varira u zavisnosti od vrste poreza i konkretnih uslova. Opšti porez na dohodak fizičkih lica u Srbiji se obično kreće između 10% i 15% (20% na dohodak od izdavanja nepokretnosti), dok se na određene oblike prihoda mogu primenjivati i druge stope.

Što se tiče naplate poreza u regionu, u zemljama kao što su Hrvatska, Bosna i Hercegovina, Crna Gora i Severna Makedonija, stope poreza na dohodak često su slične, ali mogu varirati:

Hrvatska: Stope poreza na dohodak se kreću od 20% do 30%, u zavisnosti od visine prihoda.

Bosna i Hercegovina: U Federaciji se obično plaća porez po stopi od 10%, dok Republika Srpska ima slične stope.

Crna Gora: Stope poreza na dohodak su obično 9% za niže prihode i 11% za više.

Severna Makedonija: Prosečna stopa poreza na dohodak je oko 10%.

Uopšteno, zemlje u regionu imaju slične poreske stope, ali postoje razlike u sistemima naplate i olakšicama. Takođe, efikasnost naplate poreza može varirati između zemalja.

Procenat naplate se može pratiti u izveštajima o izvršenju budžeta.

  • Da li se naša regulativa razlikuje u odnosu na zemlje u svetu?

U zavisnosti od fiskalne strategije svake zemlje regulative se razlikuju. I kod nas i u svetu su definisane progresivne stope oporezivanja porezom na imovinu u zavisnosti od vrednosti imovine.

Finansiranje malih i srednjih preduzeća

Finansiranje malih i srednjih preduzeća je naredna tema kojom se bavimo i o njoj pričamo sa Biljanom Lazarević – iskusnom konsultantkinjom iz Casa Forte, čije bogato iskustvo u privredi i bankarskom sektoru pruža jedinstvenu perspektivu na ovu problematiku. U razgovoru se razjašnjava kako se finansijske odluke u MSP razlikuju od onih u velikim korporacijama – u manjim preduzećima, gde odluke često donose oni koji dobro poznaju tokove gotovine i specifičnosti poslovnih procesa, dok u većim organizacijama profesionalni finansijski menadžeri preuzimaju strateško vođenje. Biljana detaljno objašnjava izazove i prednosti prilagođavanja operativnog pristupa i strateškog planiranja u MSP sektoru, naglašavajući koliko je važno da svi akteri u procesu “govore istim jezikom” kada je reč o finansijskim odlukama.

Epizoda pod nazivom “Finansiranje malih i srednjih preduzeća “ biće dostupna 09.februara na našoj Patreon stranici, a od 12.februara 2025. na YouTube kanalu i striming platformama, a šta vas očekuje u epizodi pogledajte u nastavku teksta.

  • Šta pravi suštinsku razliku kada je u pitanju donošenje finansijskih odluka u zavisnosti od veličine preduzeća? Ko je donosilac odluka u malim i srednjim preduzećima?

Kompetencije donosioca odluke u MSP stvaraju i razvijaju biznis, to su specifična znanja, specifična energija, lideri, poznavaoci proizvodnog procesa, nosioci prodaje, ali najčešće od finansija poznaju samo tokove gotovine preduzeća i to ih jedino i zanima. U korporacijama je drugačija situacija. Finansijski direktor je školovani profesionalac sa iskustvom, donosi odluke u skladu sa budžetom kompanije i drugim strateškim planskim dokumentima. 

  • Koliko se sami finansijski direktori odvajaju od mikro-menadžmenta? Zašto je to tako?

Verujem da je to više pitanje personality-ja, nego li pravila i prakse. Kvalitetan menadžer finansija ili bilo kog drugog sektora se fokusira na razvoj tima i postizanje zajedničkih ciljeva, a ne samo na svakodnevne zadatke. U manjim preduzećima, gde resursi često nisu toliko široki, finansijski direktor može biti uključen u operativne aspekte, ali kako preduzeće raste, važno je da se taj fokus pomeri ka strateškom vođenju i razvoju i stabilnoj organizacionoj strukturi i kulturi.,

  • Koliko ljudi sa kojima razgovarate razumeju jezik finansija? I koliko razumeju posledice finansijskih odluka?

Ono što je mene i podstaklo na razgovor sa vama je upravo naslov vašeg podkasta „Jezik finansija“. Na projektima na kojima radim, sve više uočavam da je osnovni izazov da „govorimo istim jezikom“. Kada osvestimo ovaj problem, nazovemo stvari pravim imenom, lako se dođe do adekvatne procene konsekvenci finansijskih odluka

  • Koliko finansijski influenseri zaista poznaju finansije ? A koliko poznaju probleme sa kojima se suočavaju naša mala i srednja preduzeća?

Izazovi sa kojima se MSP sektor suočava bi mogli biti prepoznati i ispravno validirani od strane finansijskih influensera. Mnogi influenseri imaju formalno obrazovanje u finansijama ili su stekli iskustvo kroz rad u industriji. Međutim, postoje i influenseri koji možda nemaju dubinsko razumevanje finansijskih koncepata, ali imaju veštine komunikacije i marketinga koje im pomažu da privuku publiku

  • Radite i kao mentor za žene preduzetnice. Gde i ko podupire takve vrste programa u Srbiji?

Pristalica sam stava da se znanje uvećava deljenjem. Izdvojila bih mentorski program „Podeli svoje znanje“ koji već 14 godina postoji u Srbiju u organizaciji Evropskog pokreta u Srbiji i uz podršku ambasade US. Moram istaći da ja kao mentorka jako puno učim od mentorina- mladih žena koje su na početcima svojih karijera i biznisa. 

Investiranje u umetnička dela

U najnovijoj epizodi podkasta “Investiranje u umetnička dela”, Branislav Mihajlov – diplomirani istoričar umetnosti, magistar odnosa s javnošću i doktorand – otkriva kako ulaganje u umetnost postaje ključni deo kulturnog identiteta, ističući ulogu državnih zbirki, istorijskog konteksta i stručne procene u formiranju vrednosti umetničkih dela, a sve to kroz primere iz prakse i lična iskustva iz sveta zaštite i očuvanja umetničkog nasleđa.

Epizoda pod nazivom “Investiranje u umetnička dela“ biće dostupna 26.januara na našoj Patreon stranici, a od 29. januara 2025. na YouTube kanalu i striming platformama, a šta vas očekuje u epizodi pogledajte u nastavku teksta.

  • Da li je ulaganje u umetnička dela deo kulture jedne zemlje?  

Državne umetničke zbirke čuvaju umetničko blago, kulturno nasleđe svoje zemlje i na toj liniji jeste sposobnost procene da li je neko delo od posebnog značaju za državu i da li je potrebno u to ime započeti postupak otkupa. Muzejske ustanove koje već poseduju bogate zbirke takođe. To se ne dešava često ali je sposobnost i mogućnost reagovanja dragocena pa se u tom smislu svakako može reći da je odgovor “da”.

  • Kakav je istorijski kontekst ulaganja u umetnička dela?

Odličan primer jeste formiranje zbirke jugoslovenske umetnosti druge polovne dvadesetog veka kao primer šta znači kada država stane iza umetnika i umetnost razume kao jedan od ključnih delova sopstvenog identiteta. Privatne zbirke imaju svoj kontinuitet od antičkog doba i kroz istoriju se smenjuju ili kombinuju strast ka umetnosti, prestiž i plansko ulaganje u vrednost koja kontinuirano raste sa vremenom.

  • Kako se formira cena jednog umetničkog dela? 

Može se reći da precizno definisana vrednost umetničkog dela u suštini ne postoji. Pored poznatosti autora, dokazane vrednosti od strane istorije umetnosti i trenutnog stanja na tržištu, veliku ulogu igra spremnost kupca koji delo želi za sebe da izdvoji određenu sumu novca.

  • Kako i gde se informišemo o tome kojim umetničkim delima cena raste?

Umetnici koji su kroz vekove stekli i vremenom uvećali reputaciju, čija se dela nalaze u najvažnijim umetničkim zbirkama svetskih muzeja i velikih privatnih kolekcija su neprikosnoveni “vladari” i najvažniji reper svetskog tržišta umetničkim delima.    

  • Da li je kupovina umetničkog dela na neki način i spekulativna procena? 

Stručnost procenitelja, poznavaoca, mogućnost upotrebe savremenih metoda fizičke i hemijske analize dela uvode kupca u zonu sigurnosti u proceni autentičnosti obezbeđujući/potvrđujući time i stabilnu tržišnu poziciju.

  • Ko vrši procenu?

Istoričari umetnosti, obrazovani pojedinci koji su stručnost izgradili na velikom broju umetničkih dela koja su bili u prilici da vide i analiziraju. Obrazovanje i veliko praktično iskustvo.

  • Ko su najagresivniji kupci umetničkih dela? 

Najstrastveniji kolekcionari i ređe države koje se bore da vrate umetničko delo svog velikog umetnika.

Finansiranje specijalnih događaja

U najnovijoj epizodi podkasta “Jezik finansija” istražujemo svet finansiranja specijalnih događaja kroz razgovor sa Ivanom Petrovićem, predsednikom UO EXIT fondacije. Ivan nam donosi jedinstven uvid u složen proces organizacije jednog od najpoznatijih evropskih muzičkih festivala – EXIT-a, koji je dva puta proglašen za “Najbolji veliki evropski festival”. Ovo je epizoda koja će inspirisati sve ljubitelje festivala, organizatore događaja i one koji žele da saznaju više o vezi između kulture i ekonomije.

Epizoda pod nazivom “Finansiranje specijalnih događaja“ biće dostupna 12.januara na našoj Patreon stranici, a od 15. januara 2025. na YouTube kanalu i striming platformama, a šta vas očekuje u epizodi pogledajte u nastavku teksta.

  • Exit je festival koji je pored toga što je muzički događaj, on je iznad svega brend koji je  Srbiju i Novi Sad postavio na svetsku scenu. Organizacija takvog događaja je izuzetno složene. Pre nego počnemo pričati o planiranju jednog takvog događaja moram te pitati otkud ti u muzičkoj industriji? Otkud na čelu organizacije kao što je EXIT?

EXIT je nastao po ideji osnivača Dušana Kovačevića kao projekat Studentske Unije Srbije 2000 godine, a ja sam kao što znaš bio tada najpre aktivista Studentske Unije na FONu i kasnije i Predsednik Studentske Unije Univerziteta u Beogradu. Kao deo te generacije, koja je želela pozitivne promene u Srbiji i na Balkana, želela je Izlaz(EXIT je po tome i dobio ime)iz izolacije u kojoj smo se nalazili i svih onih loših stvari koje su se dešavale devedestih godina prošlog veka i sanjala da mi kao narod i država ponovo budemo „deo normalnog sveta“ nakon progonstva 90ih godina. Jedan od prvih slogana festivala je bio ako se sećaš „Serbia are U ready for the future“ koji nekako vanvremeski opsije ono što je ta generacija htela, a verujem delimično uspela da ostvari kroz planetarni uspeh EXITa.

  • Kako izgleda proces priprema događaja kao što je Exit? Kada kreće?

Ovo je inače jedno od pitanja koje nam često postavljaju ljudi…nekad se smejemo kada npr. u maju pitaju jer ste krenuli sa pripremama za festival koji se uvek dešava u drugoj nedelji jula. Odgovor glasi, pripreme nikad ne prestaju 😊. Za ovako veliki i kompleksan događaj, prireme za sledeće izdanje kreću odmah po završetku aktuelnog, a neke pripreme za sledeće izdanje poput bookinga programa se dešavaju i pre nego se završi aktuelno izdanje festivala.

  • Ko komunicira sa sponzorima?

Postoji posebno odeljenje za korporativna partnerstva bavi tkz. komercijalnim sponzorima. Ova uska specijalnost je jedna od osobenosti EXITa u odnosu na druge organizatore, gde je ova funkcija obično u sklopu marketing i PR odeljenja. Ovo odeljenje se tokom cele godine isključivo bavi ovom temom, planiranjem i izvedbom saradnje sa korporativnim partnerima, njihovima potrebama i ciljevima i kako njih najbolje  uklopiti u ono što je program i koncept festivala.

  • Budući da je Exit od specijalnog događaja i muzičkog festivala postao događaj koji ima uticaj na BDP Novog Sada i Srbije, koliko ti to olakšava proces prikupljanja partnera?

Naravno da je od pomoći, jer su partneri svesni veličine i značaja EXITa za Srbiju i Balkan. Biti proglašen dva puta za zvanično najbolji veliki evropski festival od strane Evropskih festivalskih nagrada na Eurosonic-u(što dođe kao Oskar za festivale) u tako jakoj evropskoj konkurenciji je nešto na šta stvarno možemo biti ponosni. Koliki je to veliki i zapanjujući uspeh probaću da kroz jezik finansija na najprostiji način objasnim jedinim adekvatnim poređenjem: to bi bilo skoro isto kao kada bi Zvezda ili Partizan osvojili Ligu šampiona Evrope u fudbalu u konkurenciji Mančester junajteda, Real Madrida itd(Glastonberija, Tumorolenda itd) sa budžetima Zvezde ili Partizana naspram budžeta Reala i Mančestera.

  • Exit je događaj koji obično se organizuje u julu, i ima regionalni uticaj? Šta smatraš kao najveću vrednost ovog događaja?

Pored direktnog ekonomskog prihoda tj. doprinosa turističkoj privredi Novog Sada i Srbije koji po istraživanjima za 2024 iznosi oko 23,4 miliona evra, najveća vrednost je u promotivnom i doprinosu imidžu Srbije i njenog turizma i savremene kulture. Ako imamo u vidu da EXIT organizacija aktivno kroz razne kanale sprovodi promotivnu kampanju na preko 30 tržišta Evrope i sveta, i da posetioci dolaze iz preko 120 zemalja sa svih 5 kontinenata, ta ukupna promotivna vrednost je sigurno višestruko veća od direktnog ekonomskog prihoda za turizam Srbije.

Finansije u sportu

Ove nedelje razgovaramo o temi koja spaja dva sveta – sport i finansije.

  • Ko vodi finansije sportskih klubova?
  • Kako klubovi pronalaze izvore prihoda i koliko je teško održati stabilno finansijsko poslovanje?
  • Da li su naši sportisti edukovani u oblasti upravljanja finansijama i kakvu ulogu ima brend jednog sportiste u privlačenju sponzora?

Gost epizode: Ivan Miljković – jedan od najuspešnijih odbojkaša u istoriji ovog sporta. Ivan je višestruki MVP i šampion liga u Italiji, Grčkoj, Turskoj i Kataru, a na međunarodnoj sceni predstavljao je našu zemlju na tri Olimpijske igre. Osim izuzetne sportske karijere, Ivan se posvetio poslovnom svetu, razvijajući ekspertizu u sportskom biznisu, finansijama i strategiji razvoja. Njegovo iskustvo u spajanju sporta i inovacija, kao i doprinos razvoju sportskog obrazovanja i društvenog uticaja, čine ga savršenim sagovornikom za ovu temu.

Epizoda pod nazivom “Finansije u sportu“ biće dostupna 29.decembra na našoj Patreon stranici, a od 01. januara 2025. na YouTube kanalu i striming platformama, a šta vas očekuje u epizodi pogledajte u nastavku teksta.

  • Ko vodi finansije sportskih klubova?  

Klubovi se finansiraju iz različitih izvora: država, sponzori, partneri ali i sopstvenih izvora prihoda: karte, merchandizing, medijska TV prava, marketing i reklame i ostalo. Udeo finansiranja zavisi od vlasničke strukture ali i organizacije sporta u samoj zemlji, kao i sportske strategije u zemlji. 

  •   Koliko je klubovima teško obezbediti održivo finansijsko poslovanje ?

U svetu postoje nekoliko modela organizacije sporta ali dva najznačajnija su Evropski model sporta i Američki model. Kod američkog model, finansije i komercijalizacija dolaze do izražaja. U Evropi je situacija drugačija gde se na sport gleda kao na socijalnu kategoriju društva i njegovu ulogu u promovisanju drugačijih vrednosti. Takođe, klubovi u Evropi su u različitim oblicima vlasništva, dok je to u USA u 100% privatnom vlasništvu. 

  •   Da li finansije prate klubove ili klubovi pronalaze izvore finansiranja ?

Saradnja klubova sa potencijalnim sponzorima, ako je zasnovana na realno odnosu, zavisi od vrednosti koje propagira određeni sport. U velikoj većini slučajeva, klubovi su ti koji pronalaze izvore finansiranja. 

  •   Koliko naši sportisti znaju o upravljanju finansijama, i koliko se radi na njihovoj edukaciji u tom pravcu? 

Sve je prepuštano individualno sportisti. Postavlja se pitanja ko je odgovoran za tu vrstu edukacije, država, ministarstvo, Olimpijski komitet, klub ili sam sportista. Postoje određene inicijative, ali se u većini slučajeva ispostavi da mali broj sportista zaista učestvuje. 

  •   Koliko ime nekog sportiste doprinosi tome da taj klub dođe do finansijskih sredstava?

Brendovi žele da se poistovete sa slikom koju određeni sportista širi u društvu. Postoji puno primera posebno u fudbalu ili košarci. 

EU: Programi podrške

U novoj epizodi razgovaramo sa Richardom Mašom, Rukovodiocem sektora za operacije u Delegaciji Evropske unije u Srbiji. Gospodin Maša, sa preko 20 godina iskustva u evropskim integracijama, otkriva:

– Kako funkcionišu EU grantovi i ko može da im pristupi?

– Na koje projekte se sredstva najčešće usmeravaju?

– Kakva je razlika između različitih EU fondova?

Epizoda pod nazivom “EU: Programi podrške“ biće dostupna 22.decembra na našoj Patreon stranici, a od 25. decembra 2024. na YouTube kanalu i striming platformama, a šta vas očekuje u epizodi pogledajte u nastavku teksta.

  • Često se u svakodnevnom razgovoru govori o različitim grantovima koji dolaze kao podrška razvoju određene opštine, ili grada ili prosto kao podrška razvoju određenog preduzetničkog poduhvata. Od kada se zapravo pojavljuju ovi vidovi grantova i pomoći od strane EU? /In everyday conversation, we often talk about various grants that come as support for the development of a certain municipality or city or simply as support for the development of a certain entrepreneurial venture. When do these types of grants, aid, and support exist?

Grants, financial assistance and support from international bodies like the European Union (EU) have existed for several decades, with roots in post-World War II economic recovery initiatives. However, modern structured grant programs like those offered by the EU have been formalized since the early 1990s, coinciding with the EU’s expansion and commitment to fostering development across member states and candidate countries. Specifically, EU funding through the Instrument for Pre-Accession Assistance (IPA) began in 2007 for countries in the Western Balkans, like Serbia. The IPA is designed to help countries implement reforms and prepare for eventual EU membership, building on the earlier CARDS (Community Assistance for Reconstruction, Development, and Stabilization) program that was active from 2000 to 2006.

These grants and aid programs aim to bridge development gaps and support governance, infrastructure, and economic growth while promoting democratic reforms and human rights. For Serbia, this assistance has played a crucial role in modernizing sectors such as agriculture, infrastructure, environment, and governance.

  • Ko sve može upravljati sredstvima koja su finansirana iz EU? / Who can manage the funds financed from the EU?

The management of EU funds is a structured process, governed by both the European Commission and the recipient country’s government. In Serbia, the Ministry of European Integration and specific line ministries oversee the process of coordination, management and distribution of EU funds. If the funds are managed indirectly through the Serbian government, they are responsible for implementing projects following EU standards, including transparency, accountability, and efficient use of resources. Public institutions, municipalities, and agencies may also be tasked with managing and executing specific projects funded by the EU.

Moreover, projects often require management with international agencies or member state agencies to ensure that funds are utilized effectively and that the desired outcomes are achieved. These managing bodies must adhere to strict auditing and reporting requirements, ensuring that all financial resources are allocated as intended and in line with the EU’s broader development goals.

  • Ko sve može aplicirati za ovaj vid sredstava?  / Who can apply for this type of funding?

As you can see from the previous answer, there is a wide array of possible beneficiaries of the support provided by the EU, and this depends on the type of programme. IPA funds are typically used to support national and local governments, but there are programes specifically designed for civil society (such as the Civil Society facility), SMEs and entrepreneurs (such as the guarantee facilities under the EFSD+); agricultural producers (IPARD); students and researchers (Horison, Erasmus). We organized in September a full week of promotion of our programmes, called “Opportunity Week”, and divided the week of events by category of possible beneficiaries or users of the programs. We plan on organizing this event on an annual basis, but in the meantime,  I invite all listeners to check out the platform https://eumogucnosti.rs/?lang=en where all the opportunities that the EU offers are presented. 

  • Koji je obuhvat projekata gde EU komisija deli odgovornost sa nacionalnim autoritetima? / What is the scope of projects where the EU Commission shares responsibility with national authorities?

Indirect management through the beneficiary country, which we discussed above (IMBC) is the preferred method of implementation for works contracts because of the legal risks. From 2024 onwards Serbia will be implementing multiannual Operational Programmes under IMBC, whereas before IMBC was used in the context of annual programmes. The Operational Programmes are large-scale support that mirrors cohesion funds and will be implemented in the areas of Window 3(environment and energy) and Window 4 (social and human capital development, such as employment, housing and social protection programs). The responsible ministries, coordinated by the Ministry of European Integration, will implement the programmes. 

  • Kakva je razlika između sredstava koja se dobijaju iz kohezionih fondova i fondova evropskog regionalnog razvoja? / What is the difference between funds obtained from cohesion funds and European regional development funds?

Cohesion Policy is the EU’s main investment policy. Cohesion Policy targets all regions and cities in the European Union to support job creation, business competitiveness, economic growth, sustainable development, and improvements to citizens’ quality of life. To reach these goals and address the diverse development needs in all EU regions, € 392 billion – almost a third of the total EU budget – has been set aside for Cohesion Policy for the period 2021-2027.

Cohesion Policy pursues two main goals, namely the Investment for jobs and growth goal in Member States and regions, and the European territorial cooperation goal (Interreg).

Cohesion Policy is delivered through specific funds, all governed by one regulation (“common provisions regulation”) from 2021 as well as by specific rules applicable to each Fund:

  • The European Regional Development Fund (ERDF), invests in the social and economic development of all EU regions and cities. It is designed to strengthen economic, social and territorial cohesion in the European Union. It aims to do this by correcting imbalances between regions enabling investments in a smarter, greener, more connected and more social Europe that is closer to its citizens. The CPR stipulates that the European territorial cooperation goal is supported by the ERDF.
    • The Cohesion Fund (CF), to invest in environment and trans-European networks in the area of transport infrastructure in the less prosperous EU countries. For the 2021-2027 period, the Cohesion Fund concerns 15 countries only: Bulgaria, Czechia, Estonia, Greece, Croatia, Cyprus, Latvia, Lithuania, Hungary, Malta, Poland, Portugal, Romania, Slovakia and Slovenia.
    • The European Social Fund Plus (ESF+), to support jobs and create a fair and socially inclusive society in EU countries.
    • The Just Transition Fund (JTF) to support the regions most affected by the transition towards climate neutrality. It alleviates the socio-economic costs triggered by the climate transition. It supports the economic diversification and reconversion of the territories concerned and helps people to adapt to a changing labour market.

The Investment for jobs and growth goal is supported by all four funds.

The bulk of Cohesion Policy funding is concentrated on less developed European countries and regions to help them catch up and reduce the economic, social and territorial disparities that still exist within the EU. Under the ERDF, based on their prosperity, all regions and Member States will concentrate the support on a more competitive and smarter Europe (Policy Objective – PO 1), as well as greener, low-carbon transitioning towards a net zero carbon economy and resilient Europe (PO2), through the mechanism known as ‘thematic concentration’.

All regions and Member States (MSs) will concentrate at least 30% of their allocation to PO 2 and:

  • More developed regions or MSs will dedicate at least 85% of their allocation to PO1 and PO2;
    • Transition regions or MSs at least 40% to PO1;
    • Less developed regions or MSs at least 25% to PO1.

All regions and Member States will also concentrate at least 8% of their allocation on urban development which will be delivered through local development partnerships with different tools. Operations under the ERDF are also expected to contribute 30 % of the overall finance to climate objectives. Under the Cohesion Fund, 37% of the overall financial allocation of the Cohesion Fund is expected to contribute to climate objectives.

Berza: uloga i zadaci na finansijskom tržištu

U novoj epizodi podkasta „Jezik finansija“ razgovaramo sa dr Ivanom Gažić, predsednicom uprave Zagrebačke berze, o ulozi i značaju berzi na finansijskom tržištu. Saznajte kako berze obezbeđuju likvidnost, formiraju cene hartija od vrednosti i povezuju investitore sa kompanijama. Dotakli smo se i Forex tržišta, finansijske pismenosti u regionu i potencijala Adria tržišta za razvoj.

Epizoda pod nazivom “Berza: uloga i zadaci na finansijskom tržištu“ biće dostupna 8.decembra na našoj Patreon stranici, a od 11. decembra 2024. na YouTube kanalu i striming platformama, a šta vas očekuje u epizodi pogledajte u nastavku teksta.

  • Kako biste Vi definisali berzu i koja je njena uloga na finansijskom tržištu?

Burza kao organizirano tržište na kojem se, prema definiranim pravilima, trguje različitim financijskim instrumentima, kao što su dionice, obveznice, valute, roba i drugi financijski derivati ima ključnu I višestruku ulogu na financijskom tržištu.

Omogućuje poduzećima prikupljanje kapitala izdavanjem dionica i obveznica te investitorima osigurava likvidnost, omogućujući im brzo trgovanje financijskim instrumentima. Također, burze pomažu u formiranju cijena vrijednosnih papira na temelju ponude i potražnje te osiguravaju transparentnost trgovanja. Investitori putem burze mogu diverzificirati svoje portfelje, smanjujući rizik, a burza također povezuje investitore s tvrtkama koje traže kapital.

Konačno, burze stabiliziraju gospodarstvo omogućujući učinkovit protok kapitala i podržavajući gospodarski rast. Kroz te funkcije, burza ima središnju ulogu u funkcioniranju modernih financijskih tržišta, povezujući investitore i tvrtke te omogućujući razvoj gospodarstva.

  • Da li se na berzi trguje hartijama od vrednosti ili je mesto posredništva?

I jedno I drugo. Burza je mjesto trgovanja vrijednosnim papirima I istovremeno posrednik između uvrštenih kompanija I investitora odnosno onih koji traže kapital (tvrtke) i onih koji žele ulagati svoj kapital (investitori). Time omogućava efikasno funkcioniranje financijskih tržišta.

  • Kako se određuja cena hartije od vrednosti kojom se trguje na berzi?

Cijena dionica na burzi određuje se kroz proces ponude i potražnje, međutim cijena dionica nije fiksna; ona je dinamična i stalno se mijenja na temelju ponude, potražnje, poslovnih rezultata i šireg tržišnog okruženja. Investitori koriste kombinaciju fundamentalnih i tehničkih analiza, kao i makroekonomske pokazatelje, kako bi pokušali predvidjeti promjene u cijenama dionica i donosili investicijske odluke.

  • Kakve su to berze na kojima se trguje valutama? Odakle taj koncept i kakvi su potencijali razvoja tog koncepta u Adria regionu?

Burze na kojima se trguje valutama nazivaju se Forex (Foreign Exchange) tržišta. Forex tržište omogućava kupnju, prodaju, zamjenu i spekulaciju s valutama, te je najveće financijsko tržište na svijetu po volumenu trgovanja.

Forex tržište je decentralizirano, što znači da ne postoji fizička burza poput burzi za dionice. Trgovina se odvija elektronički putem OTC (over-the-counter) mreža, gdje sudionici iz cijelog svijeta trguju valutama putem internetskih platformi.

Forex tržište je izuzetno važno na globalnoj razini, a Adria regija ima potencijal da proširi sudjelovanje u tom segmentu financijskih tržišta. Međutim, to će ovisiti o edukaciji, razvoju infrastrukture, regulatornim okvirima i rastu interesa investitora. S obzirom na ekonomske trendove i sve veću financijsku pismenost, ovaj koncept bi mogao dobiti na značaju u budućnosti.

  • Kakvo je Vaše viđenje, kakva je finansijska pismenost naših investitora u Adria regionu?

Financijska pismenost u našoj regiji u proteklim godinama pokazuje znakove poboljšanja i postoje pozitivni trendovi koji ukazuju na potencijalni rast međutim isto tako postoji prostor za napredak.

Financijska pismenost, koja podrazumijeva sposobnost razumijevanja i korištenja financijskih proizvoda i alata, ključna je za donošenje racionalnih investicijskih odluka i upravljanje osobnim financijama.

Jačanje obrazovanja, razvoj fintech industrije i dostupnost financijskih proizvoda ključni su faktori koji mogu podići razinu financijske pismenosti i omogućiti investitorima da donose bolje odluke.

Projektno finansiranje

Projektno finansiranje je pristup finansiranju velikih projekata preko grupe investicionih partnera, koji udružuju svoj kapital, i ostvaruju zaradu i povraćaj investiranih sredstava na osnovu generisanog novčanog toka projekta.

U petoj epizodi podkasta “Jezik finansija” gost je Toplica Spasojević, uspešni menadžer i osnivač ITM-Sistema, kompanije koja se bavi distribucijom, logistikom i bankarstvom, postao je prepoznat lider na tržištu Jugoistočne Evrope. Kroz razgovor otkrivamo ključne aspekte projektnog finansiranja, uključujući njegovu složenost, rizike i prednosti za investitore. Saznajte kako ovaj model oblikuje građevinsku i infrastrukturnu industriju i zašto je zelena tranzicija važna tema današnjice.

Epizoda pod nazivom “Projektno finansiranje“ biće dostupna 24.novembra na našoj Patreon stranici, a od 27. novembra 2024. na YouTube kanalu i striming platformama, a šta vas očekuje u epizodi pogledajte u nastavku teksta.

  • Kako biste Vi definisali, šta je projektno finansiranje? 

Projektno finansiranje je najefikasniji način da se u građevinarstvu i infrastrukturi dođe do finalnog proizvoda. Ovde Banka obezbeđuje sredstva i vrši dodatnu kontrolu Projekta kao pravi partner.

  •  Šta projektno finansiranje čini složenim vidom finansiranja?

Ovakav način finansiranja je složeniji od drugih jer Investitor ima Banku za partnera i konsutanta. Račun firme je pod kontrolom Banke a plaćanja su vezana isključivo za Projekat. Investitor nema punu samostalnost, ponekad je to korisno ali ponekad smanjuje fleksibilnost na tržištu.

  •   Da li rizici prate ovaj vid finansiranja? Koji su to rizici? Kako se utvrđuju rizici koji prate ovaj vid finansiranja?

Rizici su po definiciji manji nego uobičajeno. Investitor ima stabilan način finansiranja što ga dovodi u povoljnu poziciju u odnosu na izvođače radova i uliva sigurnost potencijalnim kupcima. Sa druge strane Banka je u povoljnom položaju jer kontroliše račun firme gde je Investitor već uložio 20-30% novca kao i građevinsku dozvolu, projekat i relavantnu dokumentaciju.

  • Šta je Special purpose vehicle – SPV?

SPV je posebno formirana firma na koju Investitor prenosi vlasništvo nad zemljom, objektom kao i relevantne dozvole sa projektima. Firma ima račun kod Banke, partnera sa kojim koordinira sva plaćanja.

  •  Koliko je složeno finansijsko modeliranje kod projektnog finansiranja?

Projektno finansiranje je složen model jer zahteva poznavanje tržišta, troškove izgradnje, tempa prodaje gotovih stanova ili objekata uz neprekidno koordiniranje između Investitora, Banke i Izvođača.

Finansijska pismenost

Finansijska pismenost igra ključnu ulogu u donošenju kako životnih, tako i poslovnih odluka.

O tome koliko je važna, i zašto je važna, finansijska pismenost, odnosno kako utiče na položaj žena u poslovnom okruženju razgovaramo sa Ljiljanom Ljubisavljević, menadžerkom zaduženom za rast prihoda za tržišta južne Evrope i baltičkih zemalja u kompaniji PepsiCo.

Epizoda pod nazivom “Finansijska pismenost“ biće dostupna 10.novembra na našoj Patreon stranici, a od 13. novembra 2024. na YouTube kanalu i striming platformama, a šta vas očekuje u epizodi pogledajte u nastavku teksta.

  • Kako bi ti definisala finansijsku pismenost i zašto je on važna?

    Svakako ne postoji jedinstvena definicija ali iz mog ugla to je veština koja omogućava da razumemo i efikasno baratamo kako ličnim resursima (štednja, pozajmice, zarada i porezi) ali tako i pametnim investicijama. Tu se svakako ističe razumevanje budžeta i budžetiranja kao najvažniji i početni koncept, koje vam omogućava da steknete osnove finansijske pismenosti i razumete šta su prihodi a šta troškovi, šta su uštede a šta investicije na prvom mestu. Dodatno je vazno pomenuti i razumevanje kamatnih stopa, inflacije kao i upravljanje finansijskim rizicima.

    • Koliko žena je finansijski pismeno u Srbiji a koliko u Adria regionu? 

      Poslednje studije pokazuju da je rezultat i dalje relativno nizak za Srbiju dok u Adria regionu prednjači Slovenija sa 25% ukupne finansijske pismenosti od čega značajan procenat pripada muškoj populaciji. Šire gledano prema studiji sprovedenoj od strane Cambridge University stydy, (2023) nivo finansijske pismenosti u Rumuniji iznosi 13 % odnosno 47 % u Republici Češkoj. Inflacija je koncept gde su ljudi pokazali najveće razumevanje ali takvi rezultati nisu kada se gleda na upravljanje rizicima, odnosno diversifikacija portfolija.

      • Koliko finansijska pismenost potpomaže finansijsku inkluziju?

        Ja bih rekla da je jačanje finansijske pismenosti u stvari ključno za povećanje finansijske inkluzije, jer omogućava široj populaciji da koristi dostupne finansijske resurse/usluge na održiv način.

        Ljudi sa boljim znanjem o finansijama, lakše koriste usluge poput štednih računa, kredita, osiguranja i investicija, što im omogućava da upravljaju svojom imovinom i povećaju blagostanje.

        Smanjuje neformalno zaduživanje – sobe sa nižom finansijskom pismenošću češće se zadužuju i to na neformalnim tržištima, što ih može dovesti u nepovoljne finansijske situacije. Veća pismenost smanjuje ovu zavisnost.

        Bolje donošenje finansijskih odluka – Ljudi koji su finansijski pismeni donose odluke o kreditima, štednji i investiranju zasnovane na informacijama, što ih čini otpornijim na finansijske krize i vodi ka dugoročnoj stabilnosti.

        Osnažuje inkluziju i ranjive grupe – Posebno pomaže ženama, siromašnima i mladima da steknu poverenje u korišćenje finansijskih proizvoda, što smanjuje društvenu nejednakost i povećava njihovu ekonomsku uključenost.

        • Misliš li da u finansijama je pozicija žena drugačija nego li u ostalim sektorima ovde kod nas u Adria regionu?

          Pozicija žena u finansijama u Srbiji i širem regionu pokazuje određeni napredak, ali i dalje postoje izazovi u pogledu liderstva, plata kao i finansijske pismenosti, koji se manje ističu u sektorima poput obrazovanja i zdravstva. Žene jesu prisutne u finansijskom sektoru ali se i dalje suočavaju sa izazovima poput:

          • Manje zastupljenost na liderskim pozicija i veća zastupljenost u operativnim i administrativnim poslovima u finansijama
          • Razlika u primanjima na istim pozicijama
          • Da li je plaćenija pozicija izazov za žene ili nisu dovoljno motivisane?

            Pitanje da li je „plaćenija pozicija izazov za žene” ili da li „nisu dovoljno motivisane” često se javlja u kontekstu rodne ravnopravnosti i jednakosti u profesionalnom životu. Ova dilema je složena i obuhvata niz faktora.

            Ambicije žena nisu manje.

            Neka istraživanja pokazuju da žene nisu manje motivisane ili ambiciozne od muškaraca, ali se suočavaju sa različitim preprekama koje mogu uticati na ostvarenje njihovih ciljeva. Na primer, one često osećaju pritisak da dokažu svoju kompetenciju ili se suočavaju sa sumnjama u svoje sposobnosti zbog rodnih predrasuda.

            1. Stereotipi (svesna i nesvesna pristrasnost)
            2. Stakleni plafon
            3. Segregacija poslova
            4. Nedostatak podrške i to npr. ne samo od muškaraca, već i od samih žena unutar kompanija kao i nedostatak mentorstva.